टोकियो, जापान। जापानी प्रधानमन्त्री सानाए ताकाइचीले हालै ताइवानको विषयमा दिएको अभिव्यक्तिका कारण संसदमा विपक्षी नेताहरूको सामना गर्नुपरेको छ।

उनले चीनसँगको तनाव बढ्ने गरी ताइवानको जल blockade (नाकाबन्दी) लाई जापानका लागि “अस्तित्वमाथि खतरा” हुने अवस्था मान्न सकिने भनी नोभेम्बर ७ मा दिएको टिप्पणीलाई लिएर संसदमा स्पष्टीकरण दिएकी हुन्। प्रधानमन्त्री ताकाइचीले बुधबारको संसदीय छलफलमा आफ्नो उक्त भनाइ आकस्मिक भएको र यसको सुरुमा कुनै विशेष योजना नभएको संकेत दिएकी छन्। यद्यपि, उनले आफ्नो अडान अघिल्ला प्रशासनहरूको नीति अनुरूप नै रहेको भन्दै आफ्नो भनाइको बचाउ गरेकी छन्।

संसदको बजेट समितिमा विपक्षीले सरकारी जवाफ चित्तबुझ्दो नभए समितिको कारबाही नै रोक्न सक्ने अभ्यासलाई उल्लेख गर्दै प्रधानमन्त्री ताकाइचीले भनिन्, “सरकारी पुरानो अडानलाई मात्र पटकपटक दोहोर्‍याउँदा कुनै अवस्थामा बजेट समितिको काम कारबाही रोकिन सक्थ्यो। मलाई विशिष्ट उदाहरणहरू दिन भनिएको थियो र मैले इमानदारीपूर्वक जवाफ दिने प्रयास गरें।” उनको यो अभिव्यक्तिले उनले ताइवानको नाकाबन्दीलाई उल्लेख गर्नु आफ्नो व्यक्तिगत विचार वा अनियोजित जवाफ रहेको संकेत दिएको छ। उनको टिप्पणीका कारण चीन निकै क्रुद्ध भएको छ र उनलाई आफ्नो भनाइ फिर्ता लिन दबाब बढिरहेको छ।

विपक्षी दल कन्स्टिच्युसनल डेमोक्रेटिक पार्टीका नेता योशिहिको नोडाले प्रधानमन्त्री ताकाइचीलाई उनको टिप्पणी सत्तारुढ लिबरल डेमोक्रेटिक पार्टी वा सरकारभित्रको पूर्व समन्वयबाट आएको नदेखिएको भन्दै प्रश्न गरेका थिए। नोडाले ताकाइचीलाई स्मरण गराए, “मेरो विचारमा तपाईंलाई यो विचार सामान्य सांसद हुँदादेखि नै आएको हुनुपर्छ। तर, सेल्फ डिफेन्स फोर्सेजको कमान्डर-इन-चीफको रूपमा, तपाईंले भन्न नमिल्ने कुराहरू पनि हुन्छन्। आफ्नो व्यक्तिगत विचार अनजानेमा व्यक्त गर्नु गैरजिम्मेवारपन हो।” जवाफमा ताकाइचीले चीनसँगको सम्बन्धमा संवादको ढोका “खुल्ला” राख्ने र राष्ट्रिय हितलाई अधिकतम बनाउन आफू जिम्मेवार रहेको बताइन्।

ताकाइचीको टिप्पणी र त्यसपछि चीनको आक्रोशपूर्ण प्रतिक्रियाका कारण दुई देशबीचको सम्बन्ध नयाँ तल्लो बिन्दुमा पुगेको छ। प्रधानमन्त्रीले चिनियाँ नेता शी जिनपिङसँग स्थिर र “पारस्परिक हितकारी” सम्बन्ध अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता जनाएको एक हप्तापछि नै यो विवाद चुलिएको हो। जोहानेसबर्गमा हालै सम्पन्न जी-२० शिखर सम्मेलन मा ताकाइची र चिनियाँ प्रधानमन्त्री ली छ्याङबीच कुनै सम्पर्क नहुनुले दुई देशबीचको कटुता प्रस्ट पारेको छ। यसैबीच, ताकाइचीले सोमबार र मंगलबार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग फोनमा कुराकानी गरेकी थिइन्, जहाँ ट्रम्पले चीन-अमेरिका सम्बन्धको “वर्तमान अवस्था”बारे जानकारी गराएको ताकाइचीले बताइन्। ट्रम्पले ताकाइचीलाई “स्मार्ट र बलियो” भन्दै उनको प्रशंसा गरे पनि चीनसँगको विवादमा उनलाई सिधै समर्थन गरेको/नगरेको भन्ने स्पष्ट हुन सकेको छैन।

संसदमा प्रधानमन्त्री ताकाइचीले ¥ २१.३ ट्रिलियन (१३६ बिलियन डलर) को आर्थिक प्रोत्साहन प्याकेजको पनि बचाउ गरिन्। नोडाले बन्डको मूल्यमा आएको गिरावट र जापानी येनको अवमूल्यनले सन् २०२२ मा बेलायती प्रधानमन्त्री लिज ट्रसको नेतृत्वमा भएको संकटजस्तै अवस्था आउनसक्ने चेतावनी दिएका थिए। जवाफमा ताकाइचीले यो कदमलाई “गैरजिम्मेवार” वित्तीय नीति मान्न नमिल्ने बताउँदै “बढ्दो अर्थतन्त्र बिना वित्तीय स्वास्थ्य पुनर्स्थापित गर्न असम्भव छ” भन्ने अडान दोहोर्‍याइन्। यद्यपि, कोमेइतो नेता तेत्सुओ साइतोले सोधेको तीन गैर-परमाणु सिद्धान्तको विषयमा भने ताकाइचीले स्पष्ट जवाफ दिनबाट पन्छिँदै सरकारको अडानको औपचारिक समीक्षाको निर्देशन नदिएको मात्र बताइन्। उनी पदमा आउँदा आफ्ना पूर्ववर्तीहरू भन्दा फरक तरिकाले सिद्धान्तप्रतिको प्रतिबद्धतालाई पन्छाएकी थिइन्, जसले उनको सरकारले सुरक्षा रणनीति परिमार्जन गर्न लागेको संकेत गर्दछ।